Πως να αντιμετωπίσετε έναν Ερντογάν, ο οποίος που αισθάνεται άβολα στο δυτικό του «κοστούμι», και ο οποίος αισθάνεται παγιδευμένος μέσα στα σύνορά τους;
Πρώτον, πρέπει να τον «διαβάσετε» σωστά. Η σημερινή Τουρκία υπό τον Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, θεωρεί τον εαυτό της ως «σημαντικό κράτος», κάτι σαν ηγεμονική περιφερειακή, ή ακόμη και παγκόσμια δύναμη – ένα κράτος του G20!
Ο Ερντογάν, βλέπει την Τουρκία ως ένα κράτος της οποίας το μέγεθος της επιτρέπει να διατηρεί ευκαιριακές πολιτικές, να συντονίζει καταστάσεις, να συγκρούεται με κράτη όπως η Ρωσία, ακόμη και να οργανώνει τις δραστηριότητες του ΝΑΤΟ. Ωστόσο, τα πράγματα δεν ξεκίνησαν έτσι.
Η Τουρκία στο παρελθόν, ήταν μια χώρα που διεκδικούσε τον τίτλο της «μαλακής δύναμης» παρέχοντας καταφύγιο σε περισσότερους από 3,5 εκατομμύρια πρόσφυγες, ώστε να μη φτάσουν στην Ευρώπη.
Ως αντάλλαγμα αυτής της υπηρεσίας, ζήτησε χρήματα, εύκολη πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά, και την ευκολότερη μετακίνηση των Τούρκων πολιτών.
Η μετατροπή της Αγίας Σοφίας από μουσείο σε τζαμί αποτελεί σημείο καμπής και ταυτόχρονα το αποκορύφωμα της ύβρης. Ο Πρόεδρος Ερντογάν προτιμά να μετατρέψει την Τουρκία σε παγκόσμιο φάρο του Σουνιτικού Ισλάμ, παρά να διατηρήσει την εμφάνιση ενός κοσμικού κράτους δυτικού προσανατολισμού. Νιώθει συμπιεσμένος από το καθεστώς της Συνθήκης της Λωζάνης και επιδιώκει να θάψει τον Κεμαλισμό υπό τη νεο-οθωμανική του Τουρκία.
Η απόφαση για την Αγία Σοφία ήταν τόσο προϊόν ρεβιζιονισμού όσο και της οξείας εγχώριας αποδυνάμωσης του Ερντογάν. Η απροκάλυπτη επίδειξη δύναμης του καθοδηγείται από ένα μείγμα αλαζονείας και απελπισίας, που στοχεύει σε μια εγχώρια αύξηση της δημοτικότητας για να αντισταθμίσει τις φθίνουσες δημοσκοπήσεις του λόγω στρατιωτικών απωλειών και της οξείας οικονομικής κρίσης.
Ωστόσο, όσο περισσότερο στριμώχνεται ο Ερντογάν, τόσο πιο απρόβλεπτος γίνεται.
Πως να απαντήσει κάποιος στον Ερντογάν;
Πώς αντιδρούμε σε ένα καθεστώς που διεξάγει στρατιωτικές επιχειρήσεις στο εσωτερικό και στο εξωτερικό, στη Συρία, το Ιράκ και τη Λιβύη; Ο οποίος παρεμβαίνει ενισχύοντας πολλές φορές παραστρατιωτικές οργανώσεις σε αραβικές χώρες όπως η Αίγυπτος, η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα;
Η φιλοσοφία πίσω από την απάντηση στις προκλήσεις του Ερντογάν, είναι η αμυντική οχύρωση, η ετοιμότητα των ενόπλων δυνάμεών, η αποτροπή. Μεγιστοποίηση του κόστους μιας καυτής αντιπαράθεσης για τον γείτονά μας. Χωρίς κραυγές πολέμου, με ψυχραιμία, αυτοέλεγχο και αποφασιστικότητα.
Η κριτική μας ικανότητα αποτροπής έγκειται στη διπλωματία. Είμαστε μια χώρα αγκυροβολημένη στο ΝΑΤΟ, και την Ευρωπαϊκή Ένωση, η ισχυρότερη ένωση ανεπτυγμένων κρατών στον κόσμο. Είναι αρκετό για να μας εξασφαλίσει; Δυστυχώς όχι.
Η κοινή εξωτερική και πολιτική ασφάλειας της ΕΕ δεν είναι πραγματικά κοινή. Κάθε χώρα έχει τις δικές της προτιμήσεις, ατάβιες, και εξαρτήσεις. Ακόμη και σε ένα σχετικά δευτερεύον ζήτημα όπως η Λιβύη, η Ευρώπη έχει χωριστεί. Η Ελλάδα δεν ευθύνεται για την έλλειψη μιας επαρκώς ολοκληρωμένης κοινής ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής.
Η απάντηση σε αυτόν τον συγκεκριμένο ανατολικό γείτονα δεν είναι να γίνει σαν αυτόν, αλλά να δείξει πόσο διαφορετικός είναι.
Το πρώτο μεγάλο τεστ θα είναι κατά τη διάρκεια της γερμανικής Προεδρίας της ΕΕ, η οποία φυσικά επιδιώκει σταθερότητα και ήρεμα νερά.
Εάν η πανδημία ήταν ο επιταχυντής της δημοσιονομικής ολοκλήρωσης της ΕΕ, η τουρκική πρόκληση και το κενό που δημιουργήθηκε από την απουσία των Ηνωμένων Πολιτειών υπό τον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ κινητοποιούν μια πιο δυναμική ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική, η οποία τώρα καθοδηγείται όχι μόνο από το Παρίσι αλλά και από το Βερολίνο.
Ο Ρόλος της ΕΕ
Υπάρχουν όμως σαφή όρια για το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η Ευρωπαϊκή Ένωση. Το άρθρο 42 της Συνθήκης ΕΕ αναφέρεται κυρίως σε κοινές στρατιωτικές αποστολές εκτός της ΕΕ. Μόνο στην τελευταία παράγραφο 7 εισάγεται η αρχή της αμοιβαίας «βοήθειας και υποστήριξης» (mutual defence clause) σε περίπτωση ένοπλης επίθεσης σε κράτος μέλος. Η διάταξη δεν έχει εφαρμοστεί.
Οι οικονομικές και διπλωματικές κυρώσεις παραμένουν το κύριο μέσο της Ευρώπης – και η Γαλλία είναι η μόνη αξιόπιστη στρατιωτική δύναμη. Το μέλλον της ΚΕΠΠΑ είναι μια ενισχυμένη συνεργασία ενός πυρήνα χωρών γύρω από τη Γαλλία και τη Γερμανία, στις οποίες η Ελλάδα φιλοδοξεί να συμμετάσχει. Αυτό, ωστόσο, απαιτεί χρόνο και ο χρόνος τελειώνει.
Αυτό που απομένει είναι η δύναμη που απορρέει από τη νομιμότητα και τη δέσμευση της Ελλάδας στο διεθνές δίκαιο. Αυτό σημαίνει την ετοιμότητα να συζητήσουμε με την Τουρκία, αλλά όχι υπό απειλή, και να υπερασπιστούμε τα συμφέροντα της Ελλάδας προσφεύγοντας στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Όπως λένε στη Μέση Ανατολή, κανείς δεν θα πολεμήσει τον πόλεμό σας. Και όπως παραμένει στην Ευρώπη, κανείς δεν θα επιλύσει τις διαφορές σας για λογαριασμό σας.
Άρθρο του Γιώργου Παγουλάτου
Πηγή: Avhal
