Η 20η επέτειος από τη σφαγή χιλιάδων Βόσνιων Μουσουλμάνων, που διέπραξαν το 1995 στη Σρεμπρένιτσα μέλη των τότε στρατιωτικών και αστυνομικών δυνάμεων της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας, τιμάται με εκδηλώσεις μνήμης το Σάββατο, 11 Ιουλίου και στην απομονωμένη πόλη, στα ανατολικά της χώρας, αναμένεται η μαζικότερη άφιξη αξιωματούχων της διεθνούς κοινότητας και επισκεπτών.
«Έχουμε ολοκληρώσει όλες τις προετοιμασίες και στην επιμνημόσυνη τελετή αναμένουμε 50.000 ανθρώπους», δήλωσε ο δήμαρχος της Σρεμπρένιτσα και πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής των εκδηλώσεων, Τσαμίλ Ντουράκοβιτς.
Εκτός από τα μέλη των οικογενειών θυμάτων και άλλους επισκέπτες, στη Σρεμπρένιτσα, το Σάββατο, θα βρεθούν αντιπροσωπείες 20 χωρών και διαφορετικών διεθνών οργανισμών, που θέλουν να αποτίσουν φόρο τιμής στα θύματα.
Σε επίπεδο αρχηγών κρατών θα εκπροσωπηθούν η Κροατία, η Σλοβενία και το Μαυροβούνιο και αναμένονται επίσης οι πρωθυπουργοί της Τουρκίας, της Αλβανίας και της Σερβίας. Την Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα εκπροσωπήσει η ύπατη εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εξωτερική πολιτική και ασφάλεια, Φεντερίκα Μογκερίνι.
Φόρο τιμής στα θύματα θα αποτίσουν και ο πρόεδρος και ο γενικός εισαγγελέας του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου της Χάγης για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY), Τεόντορ Μερόν και Σερζ Μπράμερτζ.
Η μεγαλύτερη προσοχή, πιθανότατα, θα είναι στραμμένη στον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ, Μπιλ Κλίντον, ο οποίος θα φθάσει στη Σρεμπρένιτσα ως προσωπικός απεσταλμένος του νυν προέδρου, Μπαράκ Ομπάμα. Ο Μπιλ Κλίντον ήταν πρόεδρος των ΗΠΑ, την περίοδο που διαπράχθηκε η γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα και το γεγονός αυτό ταυτόχρονα αποτέλεσε ορόσημο που οδήγησε σε αποφασιστική αμερικανική εμπλοκή, με την οποία το φθινόπωρο του 1999 τερματίστηκε ο πόλεμος στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.
Το μνημειακό συγκρότημα στο Ποτοτσάρι, το οποίο εγκαινιάστηκε το 2003 από τον Μπιλ Κλίντον, πριν από 20 χρόνια ήταν η βάση των τότε μελών της ειρηνευτικής δύναμης του ΟΗΕ (UNPROFOR).
Εκεί το Σάββατο θα τελεστεί η ταφή των λειψάνων 136 θυμάτων της γενοκτονίας, που βρέθηκαν σε ομαδικούς τάφους. Μεταξύ άλλων, θα ταφούν οκτώ αγόρια, που ήταν γεννημένα το 1978 και όταν έγινε η μαζική εκτέλεση δεν είχαν συμπληρώσει το 17ο έτος της ηλικίας τους. Τέσσερα αγόρια θα ταφούν μαζί με τους πατέρες τους. Το μεγαλύτερο σε ηλικία θύμα, η ταφή του οποίου θα γίνει το Σάββατο, ο Γιουσούφ Σμαϊλοβιτς, όταν έγινε η σφαγή ήταν 75 ετών.
Οι δυνάμεις που διοικούσε ο Ράτκο Μλάντιτς, επιτέθηκαν στην προστατευόμενη ζώνη του ΟΗΕ, στις 6 Ιουλίου του 1995. Κατά την επίθεση συνάντησαν αδύναμη αντίσταση από τους Ολλανδούς στρατιώτες της UNPROFOR στους οποίους λόγω πολιτικών διαφωνιών και αναποφασιστικότητας των Ηνωμένων Εθνών δεν παρασχέθηκε στήριξη από μαχητικά αεροσκάφη, χωρίς τα οποία ήταν αδύνατο να ανακοπεί η προέλαση των σερβοβοσνιακών δυνάμεων.
Στις 11 Ιουλίου ακολούθησε η πτώση της Σρεμπρένιτσα και οι Ολλανδοί στρατιώτες παρέδωσαν στις δυνάμεις του Μλάντιτς όλους τους Βόσνιους Μουσουλμάνους που είχαν αναζητήσει καταφύγιο στη βάση στο Ποτοτσάρι. Ταυτόχρονα, ήταν σε εξέλιξη καταδίωξη Βόσνιων Μουσουλμάνων, οι οποίοι μέσα από δασώδεις περιοχές προσπαθούσαν να προσεγγίσουν περιοχή, υπό τον έλεγχο του Στρατού των Μουσουλμάνων της Βοσνίας, στην κατεύθυνση της Τούζλας.
Οι μαζικές εκτελέσεις αιχμάλωτων Βόσνιων Μουσουλμάνων άρχισαν στις 13 Ιουλίου και πάνω από 23.000 γυναίκες και παιδιά εκδιώχθηκαν. Στην περιοχή της Σρεμπρένιτσα συντελέστηκε πλήρης εθνοτική εκκαθάριση.
Το έγκλημα αυτό, χαρακτηρίστηκε, από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY) και από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ICJ),ως γενοκτονία, σύμφωνα με τις διατάξεις της Σύμβασης του ΟΗΕ, για την Πρόληψη και την Τιμωρία του Εγκλήματος της Γενοκτονίας.
Μετά την πτώση της Σρεμπρένιτσα, δηλώθηκε η εξαφάνιση 8372 Βόσνιων Μουσουλμάνων και ενός Κροάτη. Μέχρι τώρα εντοπίστηκαν, ταυτοποιήθηκαν και ενταφιάστηκαν, στο κοιμητήριο Ποτοτσάρι, τα λείψανα 6241 θυμάτων.
Στις έρευνες, για τον εντοπισμό λειψάνων των θυμάτων της Σρεμπρένιτσα, οι ιατροδικαστές έχουν εντοπίσει μέχρι σήμερα 93 ομαδικούς τάφους και εκτιμούν ότι υπάρχουν άλλοι 50.
Για τα εγκλήματα, που διαπράχθηκαν στη Σρεμπρένιτσα, τα τελευταία 20 χρόνια κατηγορήθηκαν συνολικά 70 άτομα, από τα οποία τα 20 βρέθηκαν αντιμέτωπα με κατηγορίες του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου της Χάγης για την πρώην Γιουγκοσλαβία (ICTY) και τα 50 ενώπιον του Δικαστηρίου της Βοσνίας – Ερζεγοβίνης.
Το ICTY, για τη γενοκτονία της Σρεμπρένιτσα, καταδίκασε 13 άτομα, εκ των οποίων τρεις διοικητές του Στρατού των Σέρβων της Βοσνίας καταδικάστηκαν σε ισόβια κάθειρξη. Σε εξέλιξη είναι και οι δίκες, σε πρώτο βαθμό, του πρώην προέδρου των Σέρβων της Βοσνίας, Ράντοβαν Κάρατζιτς και του πρώην διοικητή του στρατού της Σερβικής Δημοκρατίας της Βοσνίας, Ράτκο Μλάντιτς,α καθώς επίσης και οι δίκες, στο εφετείο του ICTY, των πρώην επικεφαλής της κρατικής υπηρεσίας ασφάλειας της Σερβίας, Γιόβιτσα Στάνισιτς και Φράνκι Σιμάτοβιτς.
