Η απελευθέρωση της Κοζάνης είναι μια από τις σχετικά «άγνωστες» σελίδες της ελληνικής στρατιωτικής ιστορίας, η οποία ωστόσο γράφτηκε με ένδοξο τρόπο από τις ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις, σαν σήμερα στις 11 Οκτωβρίου του 1912.
Στο πλαίσιο του Α’ Βαλκανικού Πολέμου, οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις κατάφεραν να πετύχουν μια σειρά εμβληματικών και θριαμβευτικών επιτυχιών έναντι των Τούρκων, με την απελευθέρωση της Κοζάνης να αποτελεί σημείο αναφοράς αυτών των στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Τι είχε προηγηθεί
Πριν την απελευθέρωση της Κοζάνης, ο Ελληνικός Στρατός κλήθηκε να καταλάβει την πόλης των Σερβίων, κάτι το οποίο επετεύχθη αργά τη νύχτα της 10ης Οκτωβρίου 1912, όπως προκύπτει από τα τηλεγραφήματα που στάλθηκαν τα μεσάνυχτα της 10ης Οκτωβρίου προς το Υπουργείο Στρατιωτικών.
Οι άνδρες της 4ης Μεραρχίας ήταν αυτοί που κατέλαβαν την πόλη των Σερβίων. Έγιναν, επίσης, κύριοι της γέφυρας του Αλιάκμονα.
Η 5η Μεραρχία, μία Ταξιαρχία Ιππικού και τμήμα του 2ου Τάγματος Ευζώνων βρίσκονταν στην πεδιάδα του Αλιάκμονα. Πριν εγκαταλείψουν την πόλη των Σερβίων οι Τούρκοι έσφαξαν τρεις ιερείς και 70 άοπλους Χριστιανούς.
Η 1η και 4η Ελληνική Μεραρχία περικύκλωσαν τα στρατεύματα των Τούρκων. Μετά την κατάληψη της γέφυρας του Αλιάκμονα οι Τούρκοι πανικόβλητοι τράπηκαν σε φυγή πέρα από τον ποταμό και άλλοι προς τις ορεινές περιοχές.
Προκειμένου να διατηρήσουν την κυριαρχία τους στην πόλη της Κοζάνης, οι Τούρκοι προσπάθησαν να δημιουργήσουν οχυρώματα. Τα τμήματα όμως των Τούρκων της Κοζάνης δεν μπόρεσαν να ενωθούν με τα σπαράγματα του τουρκικού στρατού των Σερβίων.
Η απελευθέρωση της Κοζάνης
Ο Διάδοχος Κωσταντίνος έδωσε διαταγή στις 11/10/1912 σε τμήμα του ιππικού να κινηθεί στην οδό Σερβίων Κοζάνης, προκειμένου να πραγματοποιήσει αναγνώριση στις κινήσεις των εχθρών. Κατά την πορεία του τμήματος αυτού δεν καταγράφηκε καμία εχθρική κίνηση. Ο Τουρκικός στρατός είχε αποσυρθεί.
Το Ιππικό εισήλθε στη πόλη μέσα σε κλίμα ασυγκράτητου ενθουσιασμού των Ελλήνων κατοίκων της, οι οποίοι παρέδωσαν στον αρχηγό της Ταξιαρχίας, Σούτσο, ένα ασημένιο στεφάνι που έγραφε «Ζήτω η Ελλάς».
Ο Παναγιώτης Δαγκλής για την κατάληψη της Κοζάνης στέλνει προς το Υπουργείο Στρατιωτικών το ακόλουθο μήνυμα:
«ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ. ΑΘΗΝΑΣ
Ταξιαρχία Ιππικού προελάσασα προς Κοζάνην ευρούσα ταύτην κενήν εχθρού κατάλαβεν. Ενθουσιασμός των κατοίκων είναι απερίγραπτος. Π. Δαγκλής.»
Τις ίδιες ημέρες ο Βασιλιάς επισκέφθηκε την Ελασσόνα. Εκεί πλήθος κόσμου τον υποδέχθηκε μαζί με τον Μητροπολίτη Νεόφυτο. Ο Βασιλιάς έκανε επισκέψεις σε σπίτια κατοίκων της περιοχής αλλά και στο νοσοκομείο όπου έδωσε κουράγιο σε πολλούς τραυματίες.
Στη συνέχεια επισκέφτηκε τα Σέρβια και την ελεύθερη Κοζάνη στις 14/10/1912. Από την Κοζάνη έστειλε το ακόλουθο τηλεγράφημα στον Πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο:
«ΚΟΖΑΝΗ 14/10/1912 ώρα 8 μ.μ.
Κύριον Βενιζέλον, Πρωθυπουργόν, Αθήνας,
Σας πέμπτω χαιρετισμόν εκ Κοζάνης. Είμαι περήφανος δια του ανδρείου στρατού μου, όστις υπό την επιτυχή ηγεσίαν του προσφιλούς υιού Διαδόχου, εφάνη αντάξιος των προσδοκιών της φιλτάτης πατρίδος και όστις πλήρης ενθουσιασμού χωρεί, όπου η τιμή και το καθήκον τον καλεί. ΓΕΩΡΓΙΟΣ».
Στο μεταξύ από προηγούμενο τηλεγράφημα του Κωνσταντίνου στις 12/10/1912 μαθαίνουμε πως το Ελληνικό Στρατηγείο μεταφέρεται στην Κοζάνη.
Πηγή και φωτογραφίες: Balkanwars
