Ο ηγέτης της ανατολικής Λιβύης, στρατηγός Χαλίφα Χάφταρ, φαίνεται να έχει εξοπλίσει τις δυνάμεις του με περισσότερα κινεζικά και τουρκικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη (drones), σύμφωνα με ρεπορτάζ του Reuters, παρά το μακροχρόνιο εμπάργκο του ΟΗΕ για την προμήθεια όπλων στη διαιρεμένη χώρα της βόρειας Αφρικής.
Δορυφορικές εικόνες δείχνουν τουλάχιστον τρία drones στην αεροπορική βάση Αλ Χαντίμ (Al Khadim), η οποία βρίσκεται στην έρημο περίπου 100 χιλιόμετρα ανατολικά της πόλης της Βεγγάζης.
Τα drones έπαιξαν σημαντικό ρόλο κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου στη Λιβύη από το 2014 έως το 2020, όταν ο Λιβυκός Εθνικός Στρατός (LNA) του Χάφταρ προσπάθησε να ανατρέψει την αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ κυβέρνηση στην Τρίπολη με το σκεπτικό ότι φιλοξενούσε ένοπλες συμμορίες και «τρομοκράτες», κάτι που ο ίδιος αρνήθηκε. Χώρες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), η Αίγυπτος και η Ρωσία παρείχαν βασική υποστήριξη στον Χάφταρ, σύμφωνα με ερευνητές του ΟΗΕ, ενώ η Τουρκία υποστήριξε την κυβέρνηση με έδρα την Τρίπολη. Η Κίνα απέφυγε να πάρει θέση.
Οι εμπόλεμες παρατάξεις της Λιβύης συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός το 2020, αλλά η χώρα παραμένει διχασμένη μεταξύ της κυβέρνησης του Χάφταρ στα ανατολικά και της κυβέρνησης με έδρα την Τρίπολη, με επικεφαλής τον πρωθυπουργό Αμπντουλχαμίντ Ντμπεϊμπά, στα δυτικά.
Η άφιξη νέων drones στο Αλ Χαντίμ «θα ήταν μια τεράστια συμβολική νίκη» για τον Χάφταρ, ενισχύοντας την κυριαρχία του στην ανατολή και σε μεγάλο μέρος του νότου, συμπεριλαμβανομένων των μεγάλων πετρελαιοπηγών, και ενισχύοντας το ρόλο του στις διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό μιας ενοποιημένης λιβυκής κυβέρνησης, δήλωσε ο Άνας Ελ Γκομάτι, επικεφαλής του Ινστιτούτου Sadeq, ενός λιβυκού think tank.
Ο Γκομάτι δήλωσε ότι τα όπλα θα μπορούσαν επίσης να χρησιμοποιηθούν για την υπεράσπιση των γραμμών ανεφοδιασμού της παραστρατιωτικής ομάδας Δυνάμεων Ταχείας Υποστήριξης (RSF) στο γειτονικό Σουδάν, αν και ο Λίβυος στρατηγός έχει αρνηθεί ότι τους στηρίζει.
Ο στρατός του Χάφταρ (LNA) δεν είναι γνωστό ότι διαθέτει την τεχνική εμπειρογνωμοσύνη για να χειρίζεται τέτοιου είδους drones, δήλωσε ο Γκομάτι στο Reuters.
«Το ερώτημα παραμένει: ποιος τα χειρίζεται;»
Οι ειδικοί που εξέτασαν τις δορυφορικές εικόνες δήλωσαν ότι το ένα πιθανότατα ήταν ένα κινεζικής κατασκευής Feilong-1 (FL-1), ένα προηγμένο drone επιτήρησης και επίθεσης. Τα άλλα φαίνεται να είναι ΤΑ τουρκικής κατασκευής Bayraktar TB2.
Το Reuters δεν μπόρεσε να προσδιορίσει ποιος προμήθευσε τα drones ή πότε.
Οι δύο κυβερνήσεις στη Λιβύη σε «κούρσα εξοπλισμών»
Το εμπάργκο όπλων στη Λιβύη ισχύει από το 2011, όταν μια εξέγερση που υποστηρίχθηκε από το ΝΑΤΟ ανέτρεψε τον μακροχρόνιο ηγέτη Μουαμάρ Καντάφι. Ωστόσο, οπλισμός υψηλής τεχνολογίας εισήλθε στη χώρα κατά τη διάρκεια του πολέμου που ακολούθησε, σύμφωνα με μια ομάδα εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ που παρακολουθούσε το εμπάργκο, μετατρέποντας τη Λιβύη στο πρώτο μεγάλο θέατρο μάχης με μη επανδρωμένα αεροσκάφη στην Αφρική.
Οι εντάσεις έχουν πλέον ηρεμήσει, αλλά υπάρχουν στοιχεία ότι και οι δύο πλευρές προσπαθούν να ενισχύσουν την αεροπορική τους ισχύ, σύμφωνα με πέντε αναλυτές της Λιβύης, τους ειδικούς σε όπλα και τους ερευνητές του ΟΗΕ.
Τον Δεκέμβριο, ο LNA κατέληξε σε συμφωνία για την αγορά στρατιωτικού εξοπλισμού αξίας 4 δισεκατομμυρίων δολαρίων από το Πακιστάν, συμπεριλαμβανομένων μαχητικών αεροσκαφών JF-17 που αναπτύχθηκαν σε συνεργασία με την Κίνα.
Η απόκτηση κινεζικών και τουρκικών drones θα σηματοδοτούσε μια σημαντική ώθηση στις δυνατότητες του LNA, καθώς το 2020 υπήρχε στην ίδια βάση ένας στόλος κινεζικής κατασκευής drones Wing Loong II, όπως τεκμηριώθηκε από την επιτροπή του ΟΗΕ.
Τα ΗΑΕ, τα οποία θεωρούσαν τον Χάφταρ ως προπύργιο εναντίον ισλαμιστικών ομάδων, βοήθησαν τον LNA να αναπτύξει αεροπορική ισχύ, συμπεριλαμβανομένης της προμήθειας και «πιθανότατα» της λειτουργίας των Wing Loong, ανέφερε η διεθνής επιτροπή σε ετήσια έκθεση του 2017.
Το Αμπού Ντάμπι έχει επανειλημμένα αρνηθεί ότι παρέχει στρατιωτική υποστήριξη στον LNA.
Η Τουρκία προμήθευσε την αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ κυβέρνηση με μη επανδρωμένα αεροσκάφη TB2 και συστήματα αεράμυνας που βοήθησαν στην αναχαίτιση της επίθεσης του Χάφταρ στην Τρίπολη το 2020, δημιουργώντας ένα αδιέξοδο που διαρκεί έκτοτε.
Η ισορροπία της αεροπορικής ισχύος έγειρε περαιτέρω υπέρ της Τρίπολης τον Οκτώβριο του 2022, όταν η κυβέρνηση της χώρας υπέγραψε συμφωνία με την Τουρκία για την προμήθεια πιο προηγμένων μη επανδρωμένων αεροσκαφών Bayraktar Akinci, τα οποία μπορούν να μεταφέρουν σχεδόν τριπλάσιο ωφέλιμο φορτίο και να φτάσουν σε μεγαλύτερα υψόμετρα από το Wing Loong II.
Ωστόσο, οι σχέσεις μεταξύ Τουρκίας και Χαφτάρ έχουν βελτιωθεί πρόσφατα, καθώς η Άγκυρα επιδιώκει να διαφυλάξει τα οικονομικά και ενεργειακά συμφέροντα στη Λιβύη και να επικυρώσει το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.
Ο Ιμπραήμ Καλίν, επικεφαλής του Εθνικού Οργανισμού Πληροφοριών της Τουρκίας, συναντήθηκε με τον Χαφτάρ και τον γιο του, Σαντάμ, στη Βεγγάζη τον Αύγουστο για να συζητήσουν τρόπους «ενίσχυσης της συνεργασίας» σε θέματα πληροφοριών και ασφάλειας, ανέφερε ο LNA σε ανακοίνωσή του εκείνη την εποχή.
Ο Σαντάμ, ο οποίος είναι ο αναπληρωτής διοικητής του LNA, επισκέφθηκε την Άγκυρα τρεις φορές πέρυσι, συναντώντας ανώτερους αξιωματούχους, συμπεριλαμβανομένου του υπουργού Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ.
Νέο drone εντοπίστηκε στην ανατολική αεροπορική βάση
Μεταξύ τελών Απριλίου και Ιουλίου πέρυσι, ένας τύπος drone που δεν είχε ξαναεμφανιστεί στη Λιβύη ήταν παρκαρισμένο έξω από ένα υπόστεγο στο βόρειο χώρο στάθμευσης της βάσης αλ Χαντίμ, σύμφωνα με δορυφορικές εικόνες που εξέτασε το Reuters.
Ο ίδιος τύπος drone εμφανίστηκε επίσης στον διάδρομο προσγείωσης της βάσης σε μια δορυφορική εικόνα της 3ης Μαΐου, γεγονός που υποδηλώνει ότι χρησιμοποιούνταν, σύμφωνα με τον Wim Zwijnenburg, ειδικό σε θέματα στρατιωτικής τεχνολογίας στην ολλανδική οργάνωση για την ειρήνη PAX.
Οι διαστάσεις και το σχήμα του είναι παρόμοια με ένα Wing Loong II, αλλά ο σχεδιασμός των πτερύγων το καθιστά πιο πιθανό να είναι ένα Feilong-1, δήλωσε ο Zwijnenburg.
Ο Jeremy Binnie, ειδικός στη Μέση Ανατολή στην εταιρεία αμυντικών πληροφοριών Janes, και ο Joseph Dempsey, στρατιωτικός αναλυτής στο think tank του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (IISS) του Λονδίνου, συμφώνησαν με αυτή την εκτίμηση.
Ένα νέο καταφύγιο ολοκληρώθηκε τον Νοέμβριο πάνω από το σημείο όπου είχε παρκάρει το drone, κάτι που, σύμφωνα με τον Binnie, ίσως εξηγεί γιατί δεν ήταν ορατό στις επόμενες εικόνες. Ένα φορτηγό που μετέφερε δορυφορικό εξοπλισμό, ο οποίος, όπως είπε, πιθανότατα χρησιμοποιήθηκε για την πλοήγηση του αεροσκάφους, στεκόταν κοντά στην πίστα προσγείωσης/απογείωσης μόλις στις 12 Ιανουαρίου.
Ο Χάφταρ φαίνεται να προσπαθεί εδώ και χρόνια να αποκτήσει στρατιωτικά drones από την Κίνα, δήλωσε η Γιουστίνα Γκουντζόφσκα, εκτελεστική διευθύντρια της ομάδας ελέγχου The Sentry.
Τον Ιούνιο του 2024, οι ιταλικές αρχές, ενεργώντας βάσει των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, κατέσχεσαν ένα φορτίο με εξαρτήματα μη επανδρωμένων αεροσκαφών καθ’ οδόν από την Κίνα προς τη Βεγγάζη.
Οι εμπειρογνώμονες του ΟΗΕ που επιθεώρησαν τα εξαρτήματα διαπίστωσαν ότι ήταν σύμφωνα με εξαρτήματα από δύο drones Feilong-1, ένα μοντέλο που κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι καλύπτονταν από το εμπάργκο, σύμφωνα με ένα προσχέδιο της έκθεσης της επιτροπής του 2025 που είδε το Reuters.
Η Κίνα έχει αμφισβητήσει ότι τα εξαρτήματα ήταν στρατιωτικός εξοπλισμός, λέγοντας προηγουμένως στην επιτροπή του ΟΗΕ ότι φαινόταν να προέρχονται από ένα αποσυρμένο μοντέλο που χρησιμοποιείται για διασώσεις έκτακτης ανάγκης και ανακούφιση από καταστροφές.
«Περισσότερα τουρκικά drones – Δεν τα χειρίζονται οι Ρώσοι»
Δύο μικρότερα drones εμφανίστηκαν στον ίδιο διάδρομο προσγείωσης στο αλ Χαντίμ σε μια δορυφορική εικόνα από τις 17 Δεκεμβρίου. Το μήκος, το άνοιγμα των φτερών και ο σχεδιασμός της ουράς είναι συμβατά με τα τουρκικά drones TB2, δήλωσε ο Dempsey.
Κατασκευαστές όπλων σε χώρες όπως η Κίνα, τα ΗΑΕ και η Λευκορωσία έχουν επίσης κατασκευάσει παρόμοια μοντέλα. Ωστόσο, δύο μονάδες ελέγχου εδάφους με χαρακτηριστικές διατάξεις διπλής κεραίας, οι οποίες εμφανίστηκαν σε δορυφορικές εικόνες μεταξύ Ιουλίου και Μαρτίου, υποδηλώνουν έντονα ότι τα TB2 επιχειρούσαν στην περιοχή, συμφώνησαν και οι τρεις ειδικοί.
Δορυφορικές εικόνες από την εταιρεία Planet Labs με έδρα την Καλιφόρνια δείχνουν ότι η βάση αλ Χαντίμ έχει υποστεί εκτεταμένες ανακαινίσεις από τις αρχές του περασμένου έτους. Αυτές περιλαμβάνουν την προσθήκη τουλάχιστον τριών νέων υπόστεγων στην πίστα όπου εντοπίστηκαν τα drones.
Μια άλλη κατασκευή βρίσκεται επίσης σε εξέλιξη, δείχνουν οι εικόνες που αναλύθηκαν από το Reuters, η οποία πιθανότατα προορίζεται για «στάθμευση και εκτόξευση τουρκικών UAV Bayraktar», ανέφερε η επιτροπή του ΟΗΕ στο προσχέδιο της έκθεσης.
Ρωσικές δυνάμεις, οι οποίες χρησιμοποιούν τη Λιβύη ως εφαλτήριο για τις δικές τους επιχειρήσεις στη Δυτική και Κεντρική Αφρική, είναι παρούσες στο Αλ Χαντίμ. Ωστόσο, οι ειδικοί που μίλησαν στο Reuters δεν πίστευαν ότι χειρίζονταν τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη στις εικόνες.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Baykar, Χαλούκ Μπαϊρακτάρ, δήλωσε στο CNN σε συνέντευξή του το 2022 ότι η εταιρεία του δεν θα προμήθευε ποτέ drones στη Ρωσία επειδή «υποστηρίζουμε την Ουκρανία, υποστηρίζουμε την κυριαρχία της».
Πηγή / Φωτογραφίες: Reuters
