Ήταν λίγο μετά το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου όταν ο ηγέτης της (τότε) Γιουγκοσλαβίας, Στρατάρχης Γιόσιπ Τίτο, συνέλαβε την ιδέα για την δημιουργία ενός πυρηνικού καταφυγίου που θα χρησιμοποιούσε αυτός και τα μέλη της κυβέρνησης του σε περίπτωση που η χώρα του δεχόταν επίθεση με πυρηνικά όπλα. Βρισκόμασταν στην αρχή του ψυχρού πολέμου. Οι ΗΠΑ ήταν ο εχθρός, η Σοβιετική Ένωση δεν ήταν πια η “μητέρα” χώρα που θα βοηθήσει αφού ο Τίτο τα είχε σπάσει με τους Σοβιετικούς και το μόνο που απέμενε ήταν η Γιουγκοσλαβία να πορευτεί μόνη της.
Ύστερα από πολλές συσκέψεις με λίγους μόνο, έμπιστους συνεργάτες του, ο Στρατάρχης επέλεξε την τοποθεσία Κόνιτς, στην Βοσνία – Ερζεγοβίνη. Βρισκόμαστε στο έτος 1953 και οι εργασίες ξεκινάνε. Το ιδανικό σημείο είναι το όρος Πρέντι στα σπλάχνα του οποίου και σε βάθος 280 μέτρα μέσα στη γη, ξεκινάει να δημιουργείται το πυρηνικό καταφύγιο, το ARK (atomska ratna komanda).
Τα μέτρα ασφαλείας ξεπερνούν κάθε φαντασία. Κανείς ακόμη και οι φαντάροι του Γιουγκοσλαβικού Λαϊκού Στρατού (JNA) που φυλάνε τις εγκαταστάσεις, ή οι εργολάβοι και το προσωπικό που χτίζει το καταφύγιο δεν ξέρουν περί τίνος πρόκειται. Και οι εργασίες διαρκούν πολύ… Μέχρι το 1979! Ο Τίτο ένα χρόνο αργότερα απεβίωσε… Η απειλή όμως μιας πυρηνικής επίθεσης ήταν τόσο έντονη που ο Στρατάρχης έχει δώσει διαταγή το καταφύγιο να ολοκληρωθεί με κάθε κόστος, ανεξαρτήτου χρόνου. Και το κόστος ξεπέρασε τα 5 δισεκατομμύρια δολάρια.
Σε βάθος 280μέτρων με τσιμεντένιους τοίχους τόσο χοντρούς, ικανούς να αντέξουν απευθείας χτύπημα από πυρηνική βόμβα 30 κιλοτόνων το “Στρατηγείο Πυρηνικού Πολέμου” μπορούσε να φιλοξενήσει με κάθε άνεση και για τουλάχιστον 6 μήνες, 350 ανθρώπους.
Πρόκειται για ένα λαβύρινθο στοών που συνδέει μεταξύ τους 12 διαφορετικά τμήματα μεταξύ των οποίων, κοιτώνες, προεδρικές κρεβατοκάμαρες, αίθουσες συσκέψεων, κέντρα μάχης και στρατηγικού σχεδιασμού, εκτός απο τις κουζίνες, μπάνια, βιβλιοθήκες κτλ. Σε αυτά προσθέτουμε το αυτόνομο σύστημα ηλεκτρικού, εξαερισμού, ύδρευσης και θέρμανσης.
Μόνο λίγοι, για την ακρίβεια τέσσερις, «εκλεκτοί» πιστοί – στον Τίτο – στρατηγοί και οι υπεύθυνοι για τη φύλαξη του καταφυγίου στρατιώτες γνώριζαν αυτό το καλά κρυμμένο «μυστικό», η ύπαρξη του οποίου αποκαλύφθηκε μόλις το …1992. Ακόμη δηλαδή και οι κάτοικοι του Κόνιτς δεν είχαν καταλάβει ότι η είσοδος, ενός συγκεκριμένου σπιτιού του χωριού τους, οδηγεί στα έγκατα του βουνού, στο ARK.
Σήμερα όπως αναφέρει το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων, στο καταφύγιο του Τίτο στεγάζεται η έκθεση Σύγχρονης Τέχνης, Μπιενάλε. Ο χώρος του καταφυγίου στα 280 μέτρα κάτω από την γη έχει διαμορφωθεί κατάλληλα για την έκθεση και τους επισκέπτες, και μόνο το κέρινο ομοίωμα του στρατιώτη του Γιουγκοσλαβικού Λαϊκού Στρατού με το καλάσνικωφ στο χέρι, που στέκει αγέρωχα στην είσοδο σε προϊδεάζει για το τι υπήρχε κάποτε εκεί.
