Η αντίστροφη μέτρηση για τη μεγαλύτερη αλλαγή που έχει πραγματοποιηθεί εδώ και δεκαετίες στην ελληνική αεράμυνα έχει ήδη αρχίσει, με την υπογραφή της συμφωνίας Ελλάδας – Ισραήλ για την απόκτηση των συστημάτων που θα συγκροτήσουν τον νέο αντιαεροπορικό, αντιπυραυλικό και αντιβαλλιστικό «Θόλο».
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» περνά πλέον από τη φάση του σχεδιασμού στην υλοποίηση, με το χρονοδιάγραμμα που έχει συμφωνηθεί να είναι ιδιαίτερα απαιτητικό και να προβλέπει ότι μέσα σε λιγότερο από τρία χρόνια θα πρέπει να έχουν παραδοθεί, αναπτυχθεί και διασυνδεθεί τα νέα συστήματα, αλλάζοντας συνολικά τη φιλοσοφία με την οποία προστατεύεται ο ελληνικός εναέριος χώρος.
Σύμφωνα με πληροφορίες του OnAlert.gr, το πρώτο πυραυλικό σύστημα του νέου «Θόλου» που θα περάσει στα χέρια των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων θα είναι το Barak MX της Israel Aerospace Industries. Οι πρώτες παραδόσεις τοποθετούνται μέσα στο 2027 και, εφόσον δεν υπάρξουν ανατροπές στο χρονοδιάγραμμα, είναι πιθανό τα πρώτα συστήματα να βρίσκονται στην Ελλάδα ακόμη και μέσα στο πρώτο εξάμηνο του επόμενου έτους.
Το Barak MX θα αποτελέσει ουσιαστικά το πρώτο επιχειρησιακό «κομμάτι» της νέας αρχιτεκτονικής αεράμυνας, για να ακολουθήσουν σταδιακά τα SPYDER της Rafael, ενώ τελευταίο στη σειρά των παραδόσεων αναμένεται να είναι το David’s Sling, το οποίο θα αναλάβει το ανώτερο και πλέον απαιτητικό στρώμα της αντιπυραυλικής και αντιβαλλιστικής άμυνας.
Το συνολικό πρόγραμμα προβλέπεται να ολοκληρωθεί μέσα σε περίπου 35 μήνες από την υπογραφή της συμφωνίας. Με αφετηρία την 31η Αυγούστου 2026, το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα οδηγεί στα τέλη Ιουλίου 2029. Αυτό σημαίνει ότι, εφόσον τηρηθούν οι χρόνοι που έχουν συμφωνηθεί με την ισραηλινή πλευρά, έως το καλοκαίρι του 2029 η Ελλάδα θα πρέπει να έχει παραλάβει και αναπτύξει τα βασικά οπλικά συστήματα και τους αισθητήρες της «Ασπίδας του Αχιλλέα», έχοντας ταυτόχρονα ολοκληρώσει την εκπαίδευση του απαραίτητου προσωπικού και, κυρίως, τη διασύνδεσή τους μέσα από το ενιαίο σύστημα Command and Control.
Η εκπαίδευση αρχίζει πριν από την άφιξη των πρώτων Barak MX
Η προτεραιότητα που δίνεται στο Barak MX καθορίζει ήδη και τις επόμενες κινήσεις των Ενόπλων Δυνάμεων. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, με τις πρώτες παραδόσεις θα ξεκινήσει η εκπαίδευση των στελεχών τα οποία πρόκειται να επανδρώσουν και να διαχειριστούν το νέο σύστημα. Στόχος είναι να δημιουργηθεί έγκαιρα ο πρώτος πυρήνας εκπαιδευμένων χειριστών και τεχνικών, ώστε όταν φτάσει στην Ελλάδα το σύνολο με τις μονάδες πυρός, τα radar και τους σταθμούς Διοίκησης και Ελέγχου, να υπάρχει ήδη προσωπικό έτοιμο να συμμετάσχει στις διαδικασίες παραλαβής, στις δοκιμές αποδοχής και στη συνέχεια στην επιχειρησιακή αξιοποίηση.
Η εκπαίδευση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς το Barak MX δεν αποτελεί απλώς έναν αντικαταστάτη κάποιου παλαιότερου αντιαεροπορικού συστήματος. Η φιλοσοφία του είναι εξαρχής δικτυοκεντρική και στηρίζεται στην ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ διαφορετικών αισθητήρων, μονάδων πυρός και κέντρων διοίκησης. Κατά συνέπεια, τα ελληνικά πληρώματα θα πρέπει να εκπαιδευτούν όχι μόνο στη λειτουργία των εκτοξευτών και των radar, αλλά σε μια εντελώς διαφορετική λογική αεράμυνας, όπου η πληροφορία που παράγει ένας αισθητήρας μπορεί να χρησιμοποιηθεί από διαφορετική μονάδα πυρός για την αναχαίτιση ενός στόχου δεκάδες χιλιόμετρα μακριά.
Η διαδικασία θα εξελίσσεται παράλληλα με την προετοιμασία των υποδομών στην Ελλάδα και την ανάπτυξη του νέου Command and Control. Το κρίσιμο ζητούμενο για τα Επιτελεία δεν είναι απλώς να παραλάβουν τρία νέα ισραηλινά οπλικά συστήματα, αλλά να εξασφαλίσουν ότι Barak MX, SPYDER και David’s Sling, μαζί με τα νέα radar και τους υπόλοιπους αισθητήρες, θα λειτουργούν ως τμήματα ενός ενιαίου οργανισμού και όχι ως ανεξάρτητες «νησίδες» αεράμυνας.
BARAK MX: Η ραχοκοκαλιά της νέας ελληνικής αεράμυνας
Η επιλογή του Barak MX ως του πρώτου συστήματος που θα παραδοθεί έχει ιδιαίτερη επιχειρησιακή βαρύτητα, καθώς το ισραηλινό όπλο προορίζεται να αποτελέσει τη βασική «ραχοκοκαλιά» του νέου πλέγματος αεράμυνας. Πρόκειται για ολοκληρωμένο σύστημα Integrated Air and Missile Defence, το οποίο σχεδιάστηκε ώστε να αντιμετωπίζει ένα εξαιρετικά ευρύ φάσμα απειλών, από επανδρωμένα αεροσκάφη και ελικόπτερα έως UAV, πυραύλους cruise, κατευθυνόμενα όπλα και τακτικούς βαλλιστικούς πυραύλους.
Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα του Barak MX είναι ότι χρησιμοποιεί διαφορετικούς αναχαιτιστές της ίδιας οικογένειας ανάλογα με την απόσταση, το ύψος και το είδος της απειλής. Ο BARAK MR έχει μέγιστη εμβέλεια περίπου 35 χιλιομέτρων, ενώ ο BARAK LR αυξάνει την ακτίνα εμπλοκής στα 70 χιλιόμετρα. Στην κορυφή της βασικής οικογένειας βρίσκεται ο BARAK ER, ο οποίος με τη χρήση πρόσθετου booster φτάνει σε εμβέλεια έως 150 χιλιομέτρων και μπορεί να αντιμετωπίσει στόχους σε πολύ μεγαλύτερα ύψη. Έτσι, μία οικογένεια συστημάτων μπορεί να καλύψει διαφορετικές ζώνες αεράμυνας, χωρίς να απαιτείται διαφορετική φιλοσοφία λειτουργίας για κάθε κατηγορία απειλής.
Οι αναχαιτιστές χρησιμοποιούν ενεργό RF seeker στην τελική φάση της εμπλοκής, ενώ η κατακόρυφη εκτόξευση προσφέρει δυνατότητα κάλυψης 360 μοιρών χωρίς να απαιτείται ο εκτοξευτής να στραφεί προς την κατεύθυνση από την οποία εμφανίζεται η απειλή. Κάθε εκτοξευτής μπορεί να μεταφέρει πολλαπλά βλήματα, γεγονός κρίσιμο στην αντιμετώπιση επιθέσεων κορεσμού, όταν δηλαδή δεκάδες διαφορετικές απειλές επιχειρούν να προσβάλουν ταυτόχρονα έναν στόχο ή μία ευρύτερη περιοχή.
Η συγκεκριμένη δυνατότητα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη η μορφή που έχουν πλέον οι σύγχρονες πολεμικές επιχειρήσεις. Οι επιθέσεις δεν πραγματοποιούνται απαραίτητα από έναν μόνο τύπο όπλου. Αντίθετα, μπορούν να χρησιμοποιηθούν ταυτόχρονα βαλλιστικοί πύραυλοι, cruise, UAV, περιφερόμενα πυρομαχικά και επανδρωμένα αεροσκάφη με στόχο τον κορεσμό της αεράμυνας. Η δυνατότητα του Barak MX να εντοπίζει, να ταξινομεί και να εμπλέκει διαφορετικές κατηγορίες στόχων είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους επιλέχθηκε για τον ελληνικό «Θόλο».
Κύπρος, Σλοβακία και Ισραήλ – Το Barak MX είναι ήδη επιχειρησιακό
Ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική επιλογή έχει το γεγονός ότι το Barak MX δεν αποτελεί ένα οπλικό σύστημα το οποίο βρίσκεται ακόμη σε πειραματικό στάδιο ή περιμένει τον πρώτο του πελάτη. Έχει ήδη περάσει σε επιχειρησιακή χρήση, ενώ έχει επιλεγεί από διαφορετικές χώρες με διαφορετικές επιχειρησιακές απαιτήσεις. Για την Ελλάδα, μάλιστα, η πλέον ενδιαφέρουσα περίπτωση βρίσκεται στην Κύπρο, όπου η Εθνική Φρουρά έχει ήδη παραλάβει το Barak MX για την ενίσχυση της αεράμυνας της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Οι πρώτες παραδόσεις στην Κύπρο πραγματοποιήθηκαν στα τέλη του 2024 και το πρόγραμμα συνεχίστηκε με την άφιξη επιπλέον τμημάτων του συστήματος. Η Λευκωσία επέλεξε το Barak MX στο πλαίσιο της προσπάθειας να ανανεώσει την αντιαεροπορική της άμυνα και να αντικαταστήσει σταδιακά παλαιότερα συστήματα σοβιετικής και ρωσικής προέλευσης. Η επιλογή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Αθήνα, καθώς Κύπρος και Ελλάδα αντιμετωπίζουν σε μεγάλο βαθμό κοινό επιχειρησιακό περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο και πλέον θα διαθέτουν ένα κοινό, σύγχρονο σύστημα αεράμυνας.
Η ύπαρξη Barak MX τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Κύπρο δημιουργεί σε βάθος χρόνου σημαντικές δυνατότητες συνεργασίας. Κοινή εκπαίδευση προσωπικού, ανταλλαγή τεχνογνωσίας, συνεργασία σε επίπεδο τεχνικής υποστήριξης και ανταλλακτικών και, εφόσον ληφθούν οι αντίστοιχες πολιτικές και στρατιωτικές αποφάσεις, ακόμη μεγαλύτερη διαλειτουργικότητα αποτελούν δυνατότητες οι οποίες μπορούν να αποκτήσουν ιδιαίτερη σημασία για το ενιαίο επιχειρησιακό περιβάλλον Ελλάδας και Κύπρου στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στην ευρωπαϊκή οικογένεια του Barak MX έχει προστεθεί και η Σλοβακία, η οποία επέλεξε το ισραηλινό σύστημα στο πλαίσιο της ανανέωσης της αεράμυνάς της. Η συμφωνία, ύψους περίπου 560 εκατ. ευρώ, υπογράφηκε το 2024, ενώ τον Απρίλιο του 2026 το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε την παράδοση του Barak MX στη Σλοβακική Αεροπορία. Αξιοσημείωτο είναι ότι η παράδοση πραγματοποιήθηκε νωρίτερα από το αρχικό χρονοδιάγραμμα, ένα στοιχείο το οποίο αποκτά ξεχωριστό ενδιαφέρον και για την Ελλάδα, καθώς η Αθήνα έχει θέσει επίσης ιδιαίτερα απαιτητικούς χρόνους για την ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα».
Το Barak βρίσκεται φυσικά σε επιχειρησιακή χρήση και από τις Ισραηλινές Ένοπλες Δυνάμεις, με την IAI να έχει ανακοινώσει πραγματικές αναχαιτίσεις εναέριων απειλών από συστήματα της οικογένειας. Η ίδια η κατασκευάστρια εταιρεία αναφέρει ότι το Barak MX χρησιμοποιείται από πολλαπλούς πελάτες διεθνώς, χωρίς να δημοσιοποιεί σε όλες τις περιπτώσεις την ταυτότητά τους. Για την Ελλάδα αυτό σημαίνει ότι επιλέγεται ένα σύστημα με ήδη συσσωρευμένη επιχειρησιακή εμπειρία και όχι μία λύση η οποία θα πρέπει να αποδείξει για πρώτη φορά τις δυνατότητές της μετά την ένταξή της στις Ένοπλες Δυνάμεις.
Από τα μεμονωμένα συστήματα σε ένα ενιαίο δίκτυο
Η πραγματική επανάσταση που επιχειρεί να φέρει η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν περιορίζεται, ωστόσο, στις εμβέλειες των νέων συστημάτων. Η ελληνική αεράμυνα διαθέτει ήδη ισχυρά όπλα, όμως η σημερινή δομή αποτελεί σε σημαντικό βαθμό αποτέλεσμα διαδοχικών προμηθειών διαφορετικών δεκαετιών. Patriot, S-300, HAWK, TOR-M1 και OSA-AK/AKM προέρχονται από διαφορετικές χώρες, διαφορετικές τεχνολογικές γενιές και διαφορετικές φιλοσοφίες σχεδίασης.
Ο νέος «Θόλος» επιχειρεί να αλλάξει ακριβώς αυτή την εικόνα. Τα Barak MX, SPYDER και David’s Sling δεν θα αντιμετωπίζονται ως τρία ανεξάρτητα οπλικά συστήματα αλλά ως διαφορετικές βαθμίδες του ίδιου δικτύου. Σε αυτό θα ενσωματώνονται τα νέα radar MMR της ELTA, αλλά και πληροφορίες από άλλους διαθέσιμους αισθητήρες, ώστε τα κέντρα Διοίκησης και Ελέγχου να διαθέτουν όσο το δυνατόν πληρέστερη εικόνα του εναέριου χώρου.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ο αισθητήρας που θα εντοπίζει πρώτος έναν εισερχόμενο στόχο δεν είναι απαραίτητο να ανήκει στη μονάδα που τελικά θα πραγματοποιήσει την αναχαίτιση. Τα δεδομένα θα μπορούν να διακινούνται μέσα στο δίκτυο και το σύστημα Διοίκησης και Ελέγχου θα επιλέγει το καταλληλότερο όπλο με βάση το είδος της απειλής, την πορεία της, το ύψος, την ταχύτητα και την περιοχή που απειλείται. Η μείωση του χρόνου από τον εντοπισμό έως την εμπλοκή αποτελεί καθοριστικό παράγοντα, ειδικά απέναντι σε βαλλιστικές και υπερταχείες απειλές.
SPYDER: Το επόμενο στρώμα που θα αρχίσει να παραδίδεται
Μετά τα πρώτα Barak MX, το πρόγραμμα θα περάσει σταδιακά στην παράδοση των SPYDER της Rafael. Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα ευέλικτο και κινητικό σύστημα, το οποίο θα καλύψει χαμηλότερες και μικρότερες ζώνες της ελληνικής αεράμυνας και θα μπορεί να αναπτύσσεται ταχύτατα όπου υπάρχει επιχειρησιακή ανάγκη. Η συγκεκριμένη δυνατότητα είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ελληνική γεωγραφία, καθώς η αεράμυνα καλείται να προστατεύσει ταυτόχρονα την ηπειρωτική χώρα, τον Έβρο, εκατοντάδες νησιά, αεροπορικές και ναυτικές βάσεις αλλά και κρίσιμες στρατηγικές υποδομές.
Το SPYDER χρησιμοποιεί αναχαιτιστές της οικογένειας Python-5 και Derby και μπορεί να αντιμετωπίζει αεροσκάφη, ελικόπτερα, UAV, πυραύλους cruise και άλλα κατευθυνόμενα όπλα. Ο ρόλος του μέσα στην «Ασπίδα του Αχιλλέα» είναι συμπληρωματικός προς το BARAK MX. Δεν υπάρχει επιχειρησιακή ή οικονομική λογική να χρησιμοποιείται ένας αναχαιτιστής μεγάλης εμβέλειας για κάθε μικρό UAV ή για κάθε απειλή που μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά σε μικρότερη απόσταση. Η πολυεπίπεδη άμυνα στηρίζεται ακριβώς στην επιλογή του κατάλληλου όπλου για κάθε στόχο, ώστε να διατηρούνται τα πολύ ακριβότερα και ισχυρότερα βλήματα για τις πραγματικά κρίσιμες απειλές.
David’s Sling: Τελευταίο στις παραδόσεις, πρώτο απέναντι στις μεγαλύτερες απειλές
Το τελευταίο από τα τρία βασικά συστήματα που αναμένεται να παραδοθεί θα είναι το David’s Sling. Το γεγονός ότι βρίσκεται στο τέλος του χρονοδιαγράμματος δεν μειώνει τη σημασία του. Αντίθετα, πρόκειται για το ανώτερο στρώμα του «Θόλου», το οποίο θα προσφέρει στην Ελλάδα δυνατότητες που σήμερα δεν υπάρχουν στην ίδια έκταση απέναντι σε βαλλιστικούς πυραύλους, πυραύλους cruise και άλλες προηγμένες εναέριες απειλές.
Το David’s Sling αναπτύχθηκε για την αντιμετώπιση των πλέον απαιτητικών πυραυλικών απειλών και διαθέτει πραγματική επιχειρησιακή εμπειρία από τις συγκρούσεις στις οποίες έχει εμπλακεί το Ισραήλ. Η ένταξή του στην ελληνική αεράμυνα θα συμπληρώσει το ανώτερο τμήμα της «Ασπίδας του Αχιλλέα», με το Barak MX να αναλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα απειλών σε μεσαίες και μεγάλες αποστάσεις και το SPYDER να προσφέρει κινητική προστασία στις χαμηλότερες ζώνες.
Με την ολοκλήρωση των παραδόσεων, η λογική θα είναι ότι μία απειλή θα μπορεί να εντοπιστεί πολύ πριν πλησιάσει τον στόχο και να αντιμετωπιστεί διαδοχικά από διαφορετικά στρώματα. Εάν περάσει από την πρώτη ζώνη αναχαίτισης, θα υπάρχει δεύτερη και στη συνέχεια τρίτη δυνατότητα εμπλοκής. Αυτή ακριβώς είναι η φιλοσοφία ενός πραγματικού πολυεπίπεδου «Θόλου»: όχι ένα υπερόπλο που αναλαμβάνει τα πάντα, αλλά ένα πλέγμα διαφορετικών αισθητήρων και πυραυλικών συστημάτων που αλληλοκαλύπτονται.
Drone Dome: Η προστασία απέναντι στη νέα απειλή των μικρών UAV
Στο συνολικό πλέγμα έρχεται να προστεθεί και η αντιμετώπιση των μικρών drones, τα οποία έχουν μετατραπεί σε μία από τις μεγαλύτερες απειλές του σύγχρονου πεδίου μάχης. Η εμπειρία από την Ουκρανία και τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή έχει αποδείξει ότι ακόμη και ένα μικρό και φθηνό UAV μπορεί να προκαλέσει δυσανάλογα μεγάλη ζημιά αν καταφέρει να φτάσει σε αεροπορική βάση, radar, αποθήκη πυρομαχικών, κέντρο διοίκησης ή άλλο κρίσιμο στόχο.
Για αυτή την κατηγορία απειλής προβλέπεται η αξιοποίηση συστημάτων Drone Dome της Rafael, τα οποία συνδυάζουν radar, ηλεκτροοπτικούς αισθητήρες και συστήματα εντοπισμού ραδιοσυχνοτήτων με δυνατότητες ηλεκτρονικών παρεμβολών και hard-kill αντιμετώπισης μέσω laser, ανάλογα με τη διαμόρφωση. Ο ρόλος τους είναι να αποτελέσουν την τελευταία γραμμή προστασίας κρίσιμων εγκαταστάσεων απέναντι σε mini-UAV, FPV drones και άλλες πολύ μικρές εναέριες απειλές, χωρίς να απαιτείται η χρήση ενός πολύ ακριβότερου αντιαεροπορικού πυραύλου.
Έτσι, η φιλοσοφία της νέας αεράμυνας αποκτά πραγματικά πολυεπίπεδη διάσταση. Οι πολύ σοβαρές πυραυλικές απειλές θα αντιμετωπίζονται από το ανώτερο επίπεδο, τα Barak MX και SPYDER θα δημιουργούν διαδοχικές ζώνες προστασίας απέναντι σε αεροσκάφη, cruise και UAV, ενώ τα Counter-UAS συστήματα θα κλείνουν το τελευταίο κενό γύρω από κρίσιμες στρατιωτικές εγκαταστάσεις.
35 μήνες για να αλλάξει η ελληνική αεράμυνα
Το χρονοδιάγραμμα των 35 μηνών είναι αναμφίβολα φιλόδοξο. Μέσα σε λιγότερο από τρία χρόνια θα πρέπει να πραγματοποιηθούν όχι μόνο οι παραδόσεις των οπλικών συστημάτων, αλλά και η εκπαίδευση εκατοντάδων στελεχών, η δημιουργία και προσαρμογή υποδομών, η εγκατάσταση αισθητήρων και κέντρων διοίκησης, οι δοκιμές αποδοχής και οι πιστοποιήσεις. Κυρίως, όμως, θα πρέπει να ολοκληρωθεί η δικτυακή ενοποίηση όλων των επιμέρους συστημάτων.
Η αρχή θα γίνει το 2027. Η άφιξη των Barak MX θα αποτελέσει την πρώτη χειροπιαστή απόδειξη ότι ο νέος «Θόλος» περνά από τις συμβάσεις και τις μακέτες στις πραγματικές μονάδες μάχης. Καθώς οι παραδόσεις θα συνεχίζονται και θα αρχίσουν να φτάνουν και τα SPYDER, το πλέγμα προστασίας θα γίνεται σταδιακά πυκνότερο. Η τελική εικόνα θα διαμορφωθεί με την ένταξη του David’s Sling και την πλήρη ενεργοποίηση του C2, ώστε όλα τα επίπεδα να λειτουργούν ως ένα ενιαίο σύστημα.
Για τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις το στοίχημα είναι μεγάλο. Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν αφορά απλώς την αντικατάσταση γερασμένων αντιαεροπορικών όπλων με καινούργια. Αφορά την πλήρη αλλαγή του τρόπου με τον οποίο η χώρα εντοπίζει, αξιολογεί και αντιμετωπίζει μία εναέρια ή πυραυλική απειλή. Από μια δομή που στηρίζεται σε διαφορετικά και σε μεγάλο βαθμό αυτόνομα συστήματα, η Ελλάδα επιχειρεί να περάσει σε ένα ενιαίο ψηφιακό δίκτυο αισθητήρων και όπλων, το οποίο θα μπορεί να αντιμετωπίζει ταυτόχρονα διαφορετικές απειλές σε διαφορετικά ύψη και αποστάσεις.
